เมื่อวันที่ 22 พ.ย. ที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง จัดกิจกรรมใหญ่ “ปกป้องแม่น้ำ” ตั้งแต่ช่วงบ่ายต่อเนื่องถึงค่ำ โดยมีประชาชน เครือข่ายภาคประชาสังคม และตัวแทนชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำเข้าร่วม เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดนอย่างจริงจังและเป็นรูปธรรม กิจกรรมประกอบ ด้วยการให้ข้อมูลต่อคณะกรรมาธิการด้านทรัพยากรน้ำ เวทีเสวนาสะท้อนปัญหาและผลกระทบในพื้นที่ลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขง การแสดงดนตรี ก่อนประชาชนจะรวมตัวเคลื่อนขบวนไปยังบริเวณหน้าด่านพรมแดนสะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา แห่งที่ 1 เพื่อยื่นข้อเสนอถึงรองนายกรัฐมนตรี และประกาศเจตนารมณ์ร่วมกันในการปกป้องแม่น้ำสายสำคัญ
ด้าน ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี กล่าวถึงการแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำว่า รัฐบาลติดตามสถานการณ์มาอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้เพิ่งเข้ามาดำเนินการหลังเกิดกระแสเรียกร้อง โดยที่ผ่านมาได้ลงพื้นที่ติดตามปัญหาและหารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการพัฒนาระบบประปาชุมชนเพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำสะอาด และการนำเทคโนโลยีตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบรวดเร็ว หรือ M-Sense มาใช้ตรวจสอบสารปนเปื้อน เพื่อให้ได้ข้อมูลประกอบการวางแผนแก้ไขปัญหาและสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชน

รองนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า การแก้ไขปัญหาที่สำคัญที่สุดคือการจัดการที่ต้นทาง แต่ในระหว่างที่ดำเนินการจำเป็นต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำ ดิน และผลผลิตทางการเกษตรอย่างครอบคลุม เพื่อจัดทำแผนที่ความเสี่ยง (Risk Map) ระบุพื้นที่ที่สามารถทำการเกษตรได้และพื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวัง โดยพื้นที่ที่ตรวจสอบแล้วไม่พบปัญหาจะพิจารณาออกใบรับรองเพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับตลาด ขณะที่พื้นที่ได้รับผลกระทบจะมีมาตรการชดเชยและแนะนำพืชทางเลือกที่เหมาะสม นอกจากนี้จะมีการรวบรวมข้อมูลจากทุกหน่วยงานไว้ในเว็บไซต์ศูนย์กลาง โดยมอบหมายให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ประสานข้อมูลกับจังหวัด เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นทางการ
ส่วนการตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อน รัฐบาลจะเร่งยกระดับห้องปฏิบัติการในพื้นที่ให้ได้มาตรฐาน ISO พร้อมประสานความร่วมมือกับหน่วยงานของจีน เพื่อตรวจสอบและเปรียบเทียบมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ระหว่างกัน รวมถึงรวบรวมหลักฐานเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดมลพิษ โดยเฉพาะสารโลหะหนักจากกิจกรรมเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา เพื่อใช้ประกอบการเจรจาระหว่างประเทศและผลักดันให้ผู้ก่อมลพิษรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น โดยยืนยันว่าประเทศไทยไม่ควรต้องแบกรับค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูปัญหาที่มีต้นเหตุมาจากนอกประเทศเพียงฝ่ายเดียว

ขณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมทดลองระบบดักตะกอนและกรองสารปนเปื้อน โดยเฉพาะสารหนูและตะกั่ว ในระบบส่งน้ำของชลประทาน เบื้องต้นจะทดลองที่ฝายดอนแดง เพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง ก่อนพิจารณาขยายผลหากได้ผลตามเป้าหมาย พร้อมยืนยันว่าการดำเนินการจะต้องผ่านการศึกษาและตรวจสอบความปลอดภัยก่อนนำมาใช้จริง ไม่ใช่นำประชาชนมาเป็นผู้ทดลองระบบ
สำหรับการแก้ไขปัญหาระหว่างประเทศ รองนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า ในวันที่ 24 พ.ย.นี้ จะหารือกับฝ่ายเมียนมา รวมถึงตัวแทนรัฐฉาน และประสานจีนเข้ามามีส่วนร่วม โดยใช้กรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้างเป็นกลไกผลักดันการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดน พร้อมเตรียมนำข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และหลักฐานเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดมลพิษเข้าสู่การหารือ นอกจากนี้ ในวันที่ 25-26 พ.ย. จะมีการประชุมคณะทำงานที่เกี่ยวข้อง โดยเปิดโอกาสให้ตัวแทนภาคประชาชนและนักวิชาการเข้าร่วมสะท้อนปัญหาและติดตามแนวทางแก้ไข รวมถึงเตรียมลงพื้นที่ตรวจสอบและเก็บตัวอย่างเพิ่มเติม เพื่อให้การแก้ไขปัญหาครอบคลุมทั้งต้นทาง กลางทาง และปลายทาง



