ในการประชุมสุดยอดอาเซียน ณ กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ ได้จารึกหมุดหมายสำคัญทางเศรษฐกิจระดับทวิภาคี เมื่อ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ได้ร่วมลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade หรือ ART) อย่างเป็นทางการ

ท่ามกลางความสนใจของเวทีโลก นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในฐานะคีย์แมนและหัวหน้าคณะผู้แทนเจรจา ของไทย ได้เปิดใจข้ามประเทศ ถึงเบื้องหลังความสำเร็จ ในการเจรจาอันยาวนาน เพื่อรักษาผลประโยชน์ของชาติ ตลอดจนทิศทางต่อเศรษฐกิจไทยที่จะได้รับ ซึ่งฉายภาพให้เห็น ดังต่อไปนี้

“สำหรับขั้นตอนหลังจากนี้ ในส่วนของประเทศไทย เมื่อขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายแล้วเสร็จ จะต้องนำเรื่องเสนอต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อขออนุมัติก่อนการลงนามอย่างเป็นทางการ จากนั้นจึงเข้าสู่กระบวนการทำประชาพิจารณ์ และนำเสนอต่อรัฐสภาเพื่อขอความเห็นชอบ ก่อนจะเข้าสู่ขั้นตอนการแก้ไขกฎระเบียบและข้อกฎหมายภายในให้สอดคล้องกัน”

ยกตัวอย่างกรณีการจัดทำความตกลงการค้าเสรี (FTA) ระหว่างไทยกับสมาคมการค้าเสรีแห่งยุโรป (EFTA) ซึ่งลงนามไปตั้งแต่กลางปี 2567 และเพิ่งผ่านความเห็นชอบจากรัฐสภาเมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ปัจจุบันอยู่ระหว่างการปรับแก้กฎระเบียบให้ได้มาตรฐานเดียวกัน โดยมีกำหนดบังคับใช้วันที่ 1 มกราคม 2570 ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ากระบวนการทางกฎหมายต้องอาศัยระยะเวลาในการปรับปรุงและดำเนินการอย่างรอบคอบ

ลดเพดานภาษีมาตรา 301

อย่างไรก็ตาม การบรรลุข้อตกลงร่วมกันในครั้งนี้ ส่งผลดีให้ประเทศไทยถูกจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่สหรัฐฯ มอบสิทธิประโยชน์สูงสุดด้านการกำหนดอัตราภาษี หรือเทียบเท่ากับกลุ่มประเทศที่ลงนามความตกลงการค้า (ART) ไปแล้ว ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการเจรจาในประเด็นที่ยังค้างอยู่ โดยเฉพาะมาตรการภายใต้มาตรา 301 ของสหรัฐฯ

โดยเฉพาะก่อนหน้านี้เมื่อเดือนกันยายน สหรัฐฯ ได้ประกาศใช้มาตรการมาตรา 301 ในหมวดแรงงานบังคับ (Forced Labor) ซึ่งไทยถูกเรียกเก็บภาษีในอัตรา 12.5% เนื่องจากยังไม่ได้ลงนามความตกลง ART ในขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา เสียภาษีเพียง 10%  ดังนั้นจึงได้หารือกับสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) เพื่อขอปรับลดอัตราภาษีในหมวดแรงงานบังคับของไทยลงมาอยู่ที่ระดับ 10% ทันทีที่บรรลุข้อตกลงร่วมกัน โดยไม่ต้องรอให้กระบวนการลงนามอย่างเป็นทางการเสร็จสิ้น ส่วนมาตรการมาตรา 301 ในหมวดกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Excess Capacity) จะเป็นประเด็นที่ต้องติดตามและเจรจากันในลำดับถัดไป

บรรยากาศชื่นมื่น

สำหรับบรรยากาศในห้องประชุม ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ได้เข้าร่วมและกล่าวถ้อยแถลงสั้นๆ โดยย้ำว่าข้อตกลงครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อมิตรประเทศที่มีความสัมพันธ์อันดีต่อกันมาอย่างยาวนานกว่า 200 ปี พร้อมแสดงความยินดีและขอบคุณนายกรัฐมนตรีของไทยที่ร่วมกันผลักดันการเจรจาจนบรรลุผล ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้การค้าระหว่างสองประเทศขยายตัวมากยิ่งขึ้น

ด้านนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีของไทย ได้กล่าวถ้อยแถลงตอบรับในทิศทางเดียวกัน โดยขอบคุณประธานาธิบดีสหรัฐฯ ที่ให้ความสำคัญกับความเป็นพันธมิตร พร้อมแสดงความเชื่อมั่นว่าข้อตกลงฉบับนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการยกระดับความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างไทยและสหรัฐฯ ให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น

การลงนามครั้งนี้มีคณะผู้แทนระดับสูงของทั้งสองฝ่ายร่วมเป็นสักขีพยานอย่างพร้อมเพรียง โดยฝ่ายไทยประกอบด้วยรองนายกรัฐมนตรี 3 ท่าน ได้แก่ ตนเอง นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ และนายยศชนันท์ วงศ์สวัสดิ์ ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบหน่วยงานหลักด้านการเจรจาการค้า ร่วมด้วยเลขาธิการนายกรัฐมนตรี, นางสาวขวัญนภา ผิวนิล รองอธิบดีกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ, ปลัดกระทรวงการต่างประเทศ และโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี

ขณะที่ฝ่ายสหรัฐฯ นำโดย นายมาร์โค รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ, นายฮาวเวิร์ด ลุตนิค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์, นายเจมีสัน เกรียร์ ผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) พร้อมด้วยหัวหน้าคณะเจ้าหน้าที่ทำเนียบขาว (Chief of Staff) และผู้แทนฝ่ายพิธีการทูต ส่งผลให้การประชุมและการลงนามดำเนินไปอย่างราบรื่น สะท้อนถึงความร่วมมือและความตั้งใจจริงของทั้งสองประเทศได้เป็นอย่างดี

ช่วงคำถาม-คำตอบ

สื่อมวลชน : จากการเซ็นข้อตกลงนี้ เราสามารถบอกได้ไหมว่าภาษีที่เราได้รับในการค้า สูงหรือต่ำกว่าคู่แข่งอย่างไร?

นางศุภจี: ในหลักการแล้ว เราจะได้อัตราภาษีที่อยู่ใกล้เคียงกับประเทศในภูมิภาคเดียวกัน เนื่องจากสหรัฐฯ จะพิจารณาภาพรวมของภาษีในภูมิภาคว่าควรอยู่ที่เท่าไร  ซึ่งของเราจะไม่สูงเกินกว่า 19% อย่างแน่นอน แต่ทั้งนี้จะอยู่ที่ระดับใดนั้นต้องขึ้นอยู่กับมาตรการที่สหรัฐฯ จะประกาศออกมาเพิ่มเติม

แม้ว่าการเลือกตั้งในสหรัฐฯ จะทำให้พรรคเดโมแครตครองเสียงข้างมากทั้งสภาล่างและสภาสูง แต่อำนาจในการบริหารจัดการด้านการค้า  เช่น สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) และมาตรการทางภาษีต่างๆ อาทิ มาตรการตามมาตรา 301, 232 หรือ 122 ยังคงอยู่ในอำนาจฝ่ายบริหารของประธานาธิบดี ซึ่งคาดว่าจะมีการใช้กลไกภาษีอย่างต่อเนื่อง เช่น มาตรการมาตรา 301 ในหมวดกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Excess Capacity) หากเราไม่เร่งทำข้อตกลง ความเสี่ยงที่อัตราภาษีจะพุ่งสูงขึ้นก็จะมีมาก

ก่อนหน้านี้ในเดือนกันยายน สหรัฐฯ ได้ประกาศใช้มาตรการมาตรา 301 ในหมวดแรงงานบังคับ (Forced Labor) ซึ่งไทยยังไม่ได้ลงนามในกรอบความตกลง ART ทำให้เราเสียภาษีในอัตรา 12.5% สูงกว่าประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนที่ลงนามไปแล้วอย่าง มาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ซึ่งเสียภาษีเพียง 10% แต่ด้วยการที่เราบรรลุข้อตกลงร่วมกันในครั้งนี้ ในระหว่างการเจรจาเราได้ขอทำข้อตกลงและคำมั่นจากทางสหรัฐฯ ว่า แม้กระบวนการทางกฎหมายและการลงนามอย่างเป็นทางการจะยังต้องใช้เวลา แต่เราขอให้ได้รับการปฏิบัติเสมือนว่าได้ลงนามแล้ว เพื่อดึงอัตราภาษีในหมวดแรงงานบังคับให้ลดลงมาอยู่ที่ 10% ให้เท่ากับประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งกำลังอยู่ในขั้นตอนการเจรจาลำดับถัดไป

สื่อมวลชน: ข้อสรุปสำคัญที่ตกลงใน ART มีอะไรบ้าง ที่ทางสหรัฐฯ ขอมา?

นางศุภจี: เนื่องจากรายละเอียดในข้อตกลง ART ยังอยู่ในชั้นความลับระหว่างรอการขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมาย ทั้งสองฝ่ายจึงยังไม่สามารถเปิดเผยเนื้อหาทั้งหมดได้ จนกว่าจะนำเสนอต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) และเข้าสู่กระบวนการทำประชาพิจารณ์ให้ประชาชนรับทราบ

อย่างไรก็ตาม หากมองในเชิงหลักการ การเจรจายึดถือแนวทางสำคัญดังนี้:

  1. ประโยชน์ในภาพรวมของประเทศ: คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของประเทศเป็นหลัก พร้อมให้ความสำคัญกับทุกภาคส่วน ทั้งผู้บริโภค เกษตรกร อุตสาหกรรม SMEs ภาคส่งออก ตลอดจนการลงทุนและการสร้างงานในประเทศ
  • การเปิดตลาดสินค้าที่เป็นทางเลือก: การเปิดตลาดจะพิจารณาบนพื้นฐานของการให้ทางเลือกแก่ผู้บริโภคและภาคธุรกิจ เพื่อให้สามารถเข้าถึงวัตถุดิบคุณภาพดีและราคาเหมาะสมสำหรับนำไปแปรรูป ซึ่งสินค้าที่เราเปิดให้สหรัฐฯ นั้น เป็นสินค้าประเภทเดียวกับที่เราเคยเปิดให้กับประเทศอื่นๆ มาแล้ว เช่น กรอบความตกลงอาเซียนที่เปิดตลาดเกือบ 100% หรือความตกลงกับออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ที่ดำเนินมานานกว่า 20 ปี
  • สินค้าแข่งขันและเสริมความมั่นคง: สินค้าจากสหรัฐฯ ที่คาดว่าจะเข้ามาแข่งขันได้ส่วนใหญ่จะเป็นสินค้าที่เราผลิตเองไม่เพียงพอต่อความต้องการ หรือสินค้าที่ช่วยเสริมสร้างนโยบายความมั่นคงทางอาหารและพลังงานในช่วงวิกฤต ซึ่งจะต้องพิจารณาจากอุปสงค์ อุปทาน และกำลังการผลิตในประเทศอย่างรอบคอบ พร้อมมีระบบโควตาและกลไกป้องกันเพื่อไม่ให้สินค้าล้นตลาดจนกระทบต่อผู้ประกอบการภายในประเทศ

เหตุผลที่เราใช้เวลาในการเจรจานานกว่าประเทศอื่นๆ ก็เพื่อให้มั่นใจว่าทุกข้อตกลงจะอยู่บนพื้นฐานที่รอบคอบ และไม่ทำให้ประเทศไทยเสียประโยชน์

สื่อมวลชน: อยากให้ช่วยอธิบายเพิ่มเติมในประเด็นที่ต้องการเจรจามาตรา 301 ในเรื่อง Forced Labor ให้ลดลงมาอยู่ที่ 10%

นางศุภจี: สำหรับมาตรการ 301 ในหมวด Forced Labor สหรัฐฯ ได้แบ่งกลุ่มประเทศในการไต่สวนออกเป็น 4 กลุ่มใหญ่จากทั้งหมด 60 ประเทศ หากเปรียบเทียบกับเพื่อนบ้านในอาเซียน เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ที่ลงนามความตกลง ART ไปก่อนหน้านี้ พวกเขาเสียภาษีอยู่ที่ 10% ในขณะที่ไทยและเวียดนามที่ยังไม่ได้ลงนามในตอนนั้นต้องเสียภาษีอยู่ที่ 12.5% ซึ่งทำให้เราตกอยู่ในภาวะเสียเปรียบอยู่ 2.5%

ทว่า เมื่อเราได้บรรลุข้อตกลงร่วมกันและมีการลงนามในแถลงการณ์ (Statement) เรียบร้อยแล้ว แม้กระบวนการทางกฎหมายและการลงนามในตัวสัญญา ART จริงจะยังต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่ง แต่เราได้เจรจากับทางสหรัฐฯ เพื่อขอใช้สถานะเทียบเท่าเสมือนว่าได้ลงนามแล้ว ส่งผลให้เราสามารถผลักดันขอปรับลดอัตราภาษี Forced Labor จาก 12.5% ให้กลับมาเท่ากับกลุ่มประเทศเพื่อนบ้านที่ 10% ได้

สื่อมวลชน: คาดว่าเราจะนำข้อตกลงเข้าสู่ที่ประชุม ครม. และรัฐสภาได้เมื่อไร จะทันภายในปีนี้หรือไม่ และประชาชนจะต้องเตรียมรับมือกับผลกระทบอย่างไร?

นางศุภจี: หลังจากนี้จะเป็นหน้าที่ของกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ ที่จะต้องประสานงานร่วมกับหน่วยงานทางกฎหมายของสหรัฐฯ เพื่อขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายให้รัดกุม ซึ่งกระบวนการดังกล่าวต้องอาศัยเวลา เนื่องจากมีรายละเอียดทางกฎหมายค่อนข้างมาก

เมื่อการขัดเกลาแล้วเสร็จ ขั้นตอนของไทยจะต้องนำเสนอเข้าสู่ที่ประชุม ครม. เพื่อขออนุมัติ จากนั้นจึงนำไปรับฟังความคิดเห็นผ่านกระบวนการประชาพิจารณ์ และนำเสนอต่อรัฐสภาเพื่อให้ความเห็นชอบ ทั้งนี้ หากเทียบเคียงกับกรณีความตกลงเอฟทีเอ EFTA  ที่ใช้เวลาดำเนินการนับตั้งแต่การลงนามจนถึงขั้นตอนกระบวนการพิจารณาในรัฐสภาและปรับแก้กฎระเบียบภายใน จนกระทั่งมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการในวันที่ 1 มกราคม 2570 จะเห็นได้ว่ากระบวนการเหล่านี้ต้องใช้เวลาเป็นปี

ในส่วนของความกังวลว่าประชาชนหรือเกษตรกรจะต้องเผชิญกับผลกระทบหรือสินค้าทะลักเข้าสู่ตลาดหรือไม่ ยืนยันว่ากระบวนการทุกขั้นตอนจะมีการจัดทำประชาพิจารณ์เพื่อรับฟังความเห็นและชี้แจงทำความเข้าใจกับประชาชนเช่นเดียวกับการทำความตกลง FTA ในอดีต โดยรัฐบาลจะนำข้อห่วงใยทั้งหมดเข้าสู่กระบวนการพิจารณาในสภา เพื่อให้มั่นใจว่ามาตรการดูแลเยียวยาและกลไกปกป้องภายในประเทศมีความพร้อมและรัดกุมที่สุด

 

สื่อมวลชน : กำหนดการนำความตกลง ART เข้าสู่ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) จะเกิดขึ้นได้เมื่อไหร่ และทันสิ้นปีนี้หรือไม่?

นางศุภจี  : คงจะไม่ทันภายในสิ้นปีนี้ เนื่องจากช่วงปลายปีมีวันหยุดยาวค่อนข้างมาก  ประกอบกับขณะนี้อยู่ในขั้นตอนที่ กรมสนธิสัญญา ของไทยต้องประสานงานและขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายร่วมกับหน่วยงานกฎหมายของสหรัฐฯ ให้รัดกุม เมื่อกระบวนการกลั่นกรองทางกฎหมายแล้วเสร็จ จึงจะสามารถนำเสนอ ครม. พิจารณาได้ นอกจากนี้ ฝั่งสหรัฐฯ เองก็จะมีวันหยุดในช่วงครึ่งหลังของเดือนธันวาคมเช่นกัน

สื่อมวลชน : ภายหลังการลงนามแล้ว ประชาชนหรือเกษตรกรจะต้องเผชิญผลกระทบหรือมีความเสี่ยงเรื่องสินค้าทะลักเข้ามาทุ่มตลาดหรือไม่?

นางศุภจี  : กระบวนการทั้งหมดจะต้องผ่านขั้นตอน ประชาพิจารณ์ (Public Hearing) เพื่อรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนเช่นเดียวกับความตกลงการค้าเสรี (FTA) ทั่วไป โดยภาครัฐจะอธิบายถึงประโยชน์ในภาพรวม  พร้อมทั้งนำผลประชาพิจารณ์เข้าสู่กระบวนการพิจารณาในรัฐสภาต่อไป  รูปแบบคล้ายกับความตกลง EFTA ส่วนประเด็นสินค้าอ่อนไหว เช่น เนื้อสัตว์  สุกร/ไก่ มีการระบุอยู่ในรายละเอียดของข้อตกลง ซึ่งจะมีการเปิดเผยและชี้แจงต่อสาธารณชนอย่างโปร่งใส

 

สื่อมวลชน : ประเด็นการใช้แรงงานบังคับ (Forced Labor) จะเจรจากับอเมริกาเพื่อลดภาษีเหลือประมาณ 10% จะเริ่มมีผลเมื่อไหร่?

นางศุภจี  : เริ่มต้นดำเนินการได้ทันทีตั้งแต่วันที่มีการลงนามและพูดคุย  เป้าหมายคือผลักดันให้มาตรการนี้มีผลบังคับใช้อย่างรวดเร็วที่สุด โดยไทยจะได้รับสถานะเทียบเท่ากับประเทศเพื่อนบ้านที่ได้ลงนามความตกลง ART ไปก่อนหน้านี้ เพื่อให้ได้รับอัตราภาษีที่ทัดเทียมกัน

สื่อมวลชน : ภาพรวมของการเปิดตลาดสินค้าและบริการในความตกลง ART สิ้นสุดการเจรจาแล้วหรือยัง?

นางศุภจี  : การเจรจาเปิดตลาดรายสินค้าและบริการ “จบลงทั้งหมดแล้ว” ไม่มีประเด็นต้องเจรจาเพิ่มเติม ส่วนประเด็นการเปิดเสรีโทรคมนาคมหรือดาวเทียมสื่อสาร ยังอยู่ระหว่างรวบรวมรายละเอียดเพื่อชี้แจงอย่างเป็นทางการในคราวเดียวเมื่อประกาศข้อตกลง

สื่อมวลชน : หลักการเปิดตลาดบริการและการลงทุนของไทยยึดถือแนวทางใด?

นางศุภจี  : ยึดประโยชน์สูงสุดของประเทศในภาพรวม โดยการเปิดตลาดสินค้าและบริการต้องเปิดบนพื้นฐานที่ช่วยเพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค ในราคาที่เข้าถึงได้ โดยมุ่งเน้นแข่งขันในส่วนที่ไทยยังขาดแคลน หรือมีสินค้าและบริการไม่เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ

สื่อมวลชน : มูลค่าการส่งออกของไทยภายใต้มาตรการภาษีสหรัฐฯ ได้รับการยกเว้นมากน้อยเพียงใด?

นางศุภจี   :  สินค้าส่งออกของไทย 72% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด ได้รับสิทธิ์ยกเว้น (Exemption) ไม่ต้องเสียภาษีภายใต้มาตรการมาตรา 301 (กรณีแรงงานบังคับ) และมาตรา 232  เหลือเพียง 28% ของมูลค่าส่งออก เท่านั้นที่ยังคงต้องเผชิญกับภาษี ซึ่งรวมถึง มาตรการกำลังการผลิตส่วนเกิน (Structural Capacity) ที่กำลังจะประกาศ ซึ่งไทยได้เจรจาขอข้อยกเว้นเพิ่มเติมในส่วนนี้แล้ว

 

สื่อมวลชน : กรณีที่กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ประกาศมาตรการควบคุมการส่งออกชิปชั้นสูงมายังประเทศไทย ไทยมองผลกระทบอย่างไร?

นางศุภจี : กระทรวงพาณิชย์โดยสำนักงานยุทธศาสตร์การค้าได้ประเมินผลกระทบจากพิกัดอัตราศุลกากร (HS Code) แล้ว พบว่ามาตรการดังกล่าวพุ่งเป้าไปที่ เซมิคอนดักเตอร์และชิปขั้นสูง (Advanced Chips) ที่ใช้สำหรับศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Data Center) เป็นหลัก มูลค่าการนำเข้าชิปกลุ่มนี้จากสหรัฐฯ คิดเป็นเพียง 0.7% ของปริมาณการนำเข้าชิปทั้งหมดเท่านั้น  ดังนั้น ผลกระทบในแง่ปริมาณการนำเข้าจึงมีน้อยมาก อย่างไรก็ตาม ในแง่กระบวนการปฏิบัติ จะมีความเกี่ยวโยงกับการเช่าใช้บริการ การประมวลผล หรือการให้บริการลูกค้าระหว่างประเทศ ซึ่งต้องอาศัยการบูรณาการทำงานร่วมกับกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (MDES) และกระทรวงการคลัง ในการพิจารณาด้านการลงทุน ทำให้ขั้นตอนการนำเข้าอาจมีระเบียบปฏิบัติที่ละเอียดรอบคอบมากขึ้น

สื่อมวลชน : บรรยากาศการพบปะกับประธานาธิบดีสหรัฐฯ ระหว่างการลงนามเป็นอย่างไรบ้าง?

นางศุภจี : บรรยากาศเป็นกันเอง ประธานาธิบดีสหรัฐฯ แสดงท่าทีเป็นมิตร ส่งยิ้ม ทักทาย และยื่นมือเข้ามาจับมือก่อน พร้อมทั้งกล่าวชื่นชมด้วยคำว่า “Good job, Congratulations” เนื่องจากเห็นถึงความตั้งใจและบรรยากาศการลุ้นผลการเจรจา นอกจากนี้ ทางผู้นำสหรัฐฯ ยังได้มอบปากกาที่ใช้ในการลงนามข้อตกลงให้เป็นที่ระลึก ซึ่งได้ส่งมอบต่อให้คุณอนุทินเก็บรักษาไว้

สื่อมวลชน: สถานะการได้ดุลการค้าของไทยกับสหรัฐฯ ในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง?

นางศุภจี: ช่วงต้นปี 2567: ไทยอยู่ในอันดับที่ 11 ของประเทศที่ได้ดุลการค้ากับสหรัฐฯ ช่วงก่อนเข้ามารับหน้าที่หัวหน้าคณะผู้แทนเจรจา: ขยับขึ้นมาอยู่อันดับที่ 7  ปัจจุบันภายใต้ทีมเจรจาชุดนี้: ไทยขยับขึ้นมาอยู่อันดับที่ 5 ของการได้ดุลการค้ากับสหรัฐฯ  การเจรจาจึงมีความยากลำบากและใช้ความพยายามอย่างสูง เนื่องจากไทยต้องรักษาสมดุลผลประโยชน์ของประเทศอย่างเต็มที่ท่ามกลางแรงกดดันจากมาตรการการค้าต่างๆ ของสหรัฐฯ จนกระทั่งสามารถบรรลุข้อตกลงที่ลงตัวที่สุดได้ในที่สุด

สื่อมวลชน : สอบถาม 72% ของมูลค่าสินค้าส่งออกไปสหรัฐฯ ได้รับยกเว้นภาษีมาตรา 301  แสดงว่าอีก 28% จะต้องไปคุยเรื่องภาษีกันอีกรอบใช่ไหม?

นางศุภจี :   ตัวเลข 72% คือส่วนที่ได้รับการยกเว้น ไม่ต้องเสียภาษี 301  สำหรับ 28% ที่เหลือก็คือส่วนที่จะต้องเสียภาษีตามเงื่อนไขที่ได้เจรจากันไว้  

ปัจจุบัน ภาพรวมโครงสร้างภาษี: ภายใต้มาตรการทางการค้าของสหรัฐฯ ทั้งมาตรการ 301 และ 232 มูลค่าสินค้าส่งออกของไทยแบ่งออกเป็น:

  1. สัดส่วนประมาณ 72%: ได้รับการยกเว้น (Exempt) มาตรา 301 โดยแบ่งเป็น
    1. ประมาณ 30 กว่าเกือบ 40% ได้รับการยกเว้นภาษีภายใต้มาตรการ 301  เช่น ประเด็นแรงงานบังคับ หรือ Forced Labor โดยเสียภาษีในอัตราปกติทั่วไป (MFN Rate) เท่านั้น ไม่โดนภาษีส่วนเพิ่ม
    1. อีกประมาณ 32% เป็นสินค้าที่อยู่ในข่ายมาตรการ 232 ซึ่งไม่ถูกนำมารวมในการเจรจาปรับแก้ใดๆ เพิ่มเติมในส่วนนี้
    1. สัดส่วน 28% ที่เหลือ: เป็นส่วนที่จะต้องเผชิญกับมาตรการภาษีตามมาตรา 301 ที่ยังคงต้องบริหารจัดการและเจรจากันต่อไป

 

สื่อมวลชน : ทางปศุสัตว์มีความกังวลเกี่ยวกับสินค้าเกษตร  เช่น เนื้อสัตว์ ภายหลังการเจรจาที่มีการเปิดตลาดนำเข้าสินค้ากลุ่มนี้ ทางกระทรวงฯ จะมีแนวทางชี้แจงหรือมาตรการรับมืออย่างไรบ้าง?

นางศุภจี : เรื่องนี้จะมีการชี้แจงรายละเอียดอย่างเป็นทางการในขั้นตอน เมื่อถึงเวลาที่ต้องเข้าสู่กระบวนการ ประชาพิจารณ์ (Public Hearing) ประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียทุกท่านจะได้เห็นข้อมูลทั้งหมด และจะมีการอธิบายทำความเข้าใจร่วมกันในทุกประเด็น ตอนนี้ยังไม่ถึงขั้นตอนนั้น ขอให้ทุกฝ่ายรอเข้าสู่กระบวนการรับฟังความคิดเห็นก่อน แล้วค่อยมาวิเคราะห์ร่วมกันอีกครั้ง

ปัจจุบัน ยังติดกฎห้ามเปิดเผยข้อมูล ตามเงื่อนไขของการเจรจาระหว่าง 2 ประเทศ ซึ่งเมื่อกระบวนการเดินทางไปถึงจุดที่เปิดเผยได้ ภาครัฐจะมีแนวทางและมาตรการในการดูแลกลุ่มที่ได้รับผลกระทบอย่างแน่นอน แต่ในตอนนี้ยังอยู่ในขั้นตอนเริ่มต้นและยังไม่สามารถเปิดเผยรายละเอียดเชิงลึกได้ทั้งหมด

สื่อมวลชน : ในทางเทคนิคแล้ว การลงนามและการมีผลบังคับใช้ของความตกลง ART จะต้องกำหนดกรอบเวลาในการทบทวนซ้ำทุกๆ กี่ปีไหม?

นางศุภจี : ไม่มีกำหนดตายตัว  ลักษณะจะเหมือนกับความตกลงการค้าเสรี (FTA) ทั่วไป ยกตัวอย่างเช่นภารกิจของกระทรวงพาณิชย์ในการเดินทางเยือนอาเซียนครั้งนี้ มีการดำเนินงาน 3 เรื่องหลัก ได้แก่:

  1. การลงนามความตกลง ART (Digital-related Trade Agreement) ระหว่างไทยกับสหรัฐฯ
  2. การอัปเกรด FTA อาเซียน (ASEAN FTA Upgrade)
  3. การอัปเกรด FTA ระหว่างอาเซียนกับจีน (ASEAN-China FTA Upgrade)

ความตกลงกับอาเซียนและจีนเหล่านี้มีผลบังคับใช้มานานนับสิบปีแล้ว ในอดีตไม่ได้มีการพูดคุยถึงกฎระเบียบด้านเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) หรือมาตรฐานใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นตามยุคสมัย ปัจจุบันจึงต้องมีการอัปเดตและปรับปรุงข้อตกลงร่วมกัน ทีมงานใช้เวลาทำงานตลอดทั้งปีจนบรรลุข้อตกลงและลงนามร่วมกัน

สื่อมวลชน : การทำประชาพิจารณ์ในแต่ละเรื่อง หน่วยงานใดจะเป็นเจ้าภาพหลักในการดำเนินการ?

นางศุภจี : เป็นหน้าที่ของกระทรวงพาณิชย์ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรง สมมติว่าเป็นประเด็นด้านเกษตรกรรม ก็จะมีกรมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร หรือสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สสก.) เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการให้ความรู้และสร้างความเข้าใจ โดยการทำประชาพิจารณ์ไม่ใช่แค่การเปิดรับฟังความเห็นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำให้ประชาชนมีความเข้าใจในเนื้อหาของข้อตกลง ผลกระทบที่จะเกิดขึ้น และวิธีการดูแลเยียวยาอย่างเป็นระบบ

นอกจากนี้ กระทรวงพาณิชย์ไม่ได้ทำงานลำพังคนเดียว แต่เราทำงานอย่างใกล้ชิดร่วมกับหน่วยงานภาครัฐทุกภาคส่วน และภาคเอกชน เช่น สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย, สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (FTI), สมาคมธนาคารไทย และสมาคมธุรกิจที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำเอาความคิดเห็นและกรอบความต้องการมาใช้เป็นแนวทางในการเจรจา เมื่อถึงเวลาต้องทำประชาพิจารณ์ หน่วยงานและสมาคมเหล่านี้ก็จะมีส่วนช่วยในการนำข้อมูลไปสื่อสารและทำความเข้าใจกับสมาชิกในเครือข่ายของตนเองด้วย

 

สื่อมวลชน : ดูเหมือนว่าขั้นตอนต่างๆ จะค่อนข้างเยอะมาก คิดว่ากรอบเวลา  2 เดือน จะทันจริงหรือ?

นางศุภจี : กรอบเวลา 2 เดือนที่พูดถึงก่อนหน้านี้ ไม่ใช่การทำประชาพิจารณ์หรือการเข้าสภา  แต่ 2 เดือนนี้คือระยะเวลาสำหรับการ ขัดเกลาและตรวจสอบถ้อยคำทางกฎหมาย (Legal Scrubbing) ให้เสร็จสิ้นเท่านั้นเอง หลังจากผ่านขั้นตอนการเข้า ครม. แล้ว จึงจะเข้าสู่การทำประชาพิจารณ์ ซึ่งต้องใช้เวลาอีกหลายเดือน และเมื่อผ่านประชาพิจารณ์แล้วจึงจะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของรัฐสภา ซึ่งก็ต้องใช้เวลาอีกหลายเดือนเช่นกัน

ขอยกตัวอย่างกรณีความตกลง EFTA  ที่ผ่านมา แม้จะผ่านขั้นตอนการเสนอเข้าสภาไปตั้งแต่เดือนกรกฎาคม แต่กว่าจะมีผลบังคับใช้จริงคือวันที่ 1 มกราคมปีถัดไป และก่อนจะเข้าสภาก็ต้องผ่านกระบวนการประชาพิจารณ์และ ครม. มาก่อนแล้ว ดังนั้น ระยะเวลาทั้งหมดจึงค่อนข้างยาวนาน ไม่ใช่เซ็นปุ๊บแล้วใช้งานได้ทันที

สื่อมวลชน : สมมติว่าถ้าทำประชาพิจารณ์แล้วเกิดปัญหา หรือไม่ผ่านความเห็นชอบ จะส่งผลกระทบต่อการเจรจาภาพใหญ่ของ ART หรือไม่อย่างไร?

นางศุภจี : หากมีเสียงสะท้อนหรือข้อกังวลจากประชาพิจารณ์ เราจะต้องหากลไกในการช่วยเหลือเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบ และความรู้สึกไม่พอใจ กระบวนการรับฟังความคิดเห็นหมายความว่า เราต้องรับฟัง นำข้อกังวลทั้งหมดมาประมวลผล แล้วนำเสนอต่อรัฐสภา เหมือนเช่นกรณีในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ที่มีการนำเสนอพิธีสาร 5 เรื่องต่อรัฐสภา  ทั้งสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา เพื่อให้รับทราบผลการทำประชาพิจารณ์ ข้อกังวลต่างๆ และแนวทางแก้ไขที่ต้องทำเพิ่มเติม ก่อนที่สภาจะพิจารณาให้ความเห็นชอบ ท้ายที่สุดแล้ว การตัดสินใจขั้นเด็ดขาดจะอยู่ที่มติของรัฐสภา

สื่อมวลชน: มีประเด็นอะไรที่อยากฝากทิ้งท้ายเพิ่มเติมไหม?

นางศุภจี : วันนี้ถือเป็นนิมิตหมายที่ดีมากๆ ที่เราสามารถบรรลุ Joint Statement (แถลงการณ์ร่วม) ในความตกลงร่วมมือทางการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกาได้สำเร็จ ซึ่งจะช่วยปกป้องรายได้จากการส่งออกของประเทศที่มีมูลค่าสูงเป็นอันดับหนึ่ง  ปีที่แล้วอยู่ที่ 2.37 ล้านล้านบาท และช่วยปกป้องแรงงานที่เกี่ยวข้องในระบบมากกว่า 1.25 ล้านคน

การเดินทางจากจุดนี้เป็นต้นไป ทำให้เรามั่นใจได้ว่าภาคการส่งออกของเราจะไม่ถูกแรงกดดันจากกำแพงภาษีมาบั่นทอนขีดความสามารถในการแข่งขัน นี่คือสาระสำคัญระดับมหภาคที่เรามุ่งเน้น

ส่วนกระบวนการทางกฎหมายที่เหลืออยู่มากมาย ซึ่งหลายคนอาจกังวลว่าจะมีอุปสรรคหรือความเสี่ยงอะไรหรือไม่ ต้องขออภัยที่ยังไม่สามารถให้ความกระจ่างได้ 100% ในตอนนี้ เนื่องจากยังมีขั้นตอนปลีกย่อยอีกหลายขั้นตอนที่ต้องดำเนินต่อ แต่สิ่งที่ยืนยันได้คือ การเจรจาที่บรรลุข้อตกลงในครั้งนี้ ยึดโยงอยู่บน 4 หลักการสำคัญ ได้แก่:

  1. มองประโยชน์สูงสุดของประเทศในภาพรวมเป็นหลัก
  2. คำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียทุกภาคส่วน ทั้งผู้ประกอบการ ผู้บริโภค ภาคเกษตรกร และภาคการลงทุน
  3. การเปิดตลาดสินค้าและบริการบนพื้นฐานการเพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค: ประเทศไทยไม่ได้เพิ่งเปิดตลาดเป็นครั้งแรก ปัจจุบันเรามี FTA ที่มีผลบังคับใช้อยู่แล้ว 14 ฉบับ และกำลังจะมีเพิ่มขึ้นรวมเป็น 17 ฉบับ (หากนับรวมประเทศคู่ค้าที่กำลังจะมีผลบังคับใช้จะรวมเป็น 24 ประเทศ) เราเปิดตลาดกับอาเซียน ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ในสัดส่วนเกือบ 100% มาแล้ว ดังนั้น การเปิดตลาดให้สหรัฐฯ จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกให้ผู้บริโภคและผู้ประกอบการไทยสามารถเลือกสรรสินค้าและบริการได้หลากหลายขึ้น
  4. มาตรการเยียวยาและปกป้องสินค้าภายในประเทศ: สำหรับสินค้าที่อาจได้รับผลกระทบจากการนำเข้า เราจะมีกลไกการดูแลที่เป็นระบบ เช่น ระบบโควต้า (Quota System), การจำกัดปริมาณนำเข้า (Import Limits), การป้องกันความเสียหาย และกองทุนเยียวยา ซึ่งรายละเอียดทั้งหมดจะถูกกำหนดขึ้นตามผลของการทำประชาพิจารณ์ นอกจากนี้ ในส่วนของสินค้าที่ประเทศไทยยังผลิตเองไม่ได้ ไม่มีขีดความสามารถในการแข่งขัน หรือผลิตไม่เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ เราจึงเปิดให้นำเข้าเพื่อประโยชน์สูงสุดของผู้บริโภคและผู้ประกอบการ

หากยึดมั่นตาม 4 หลักการนี้ ก็จะเป็นกรอบแนวทางที่ช่วยสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องให้กับประชาชนได้ สำหรับคำถามย่อย เช่น จะมีการลงนามอย่างเป็นทางการเมื่อไหร่ อย่างไร รายละเอียดในทางปฏิบัติยังคงต้องใช้เวลาผ่านกระบวนการอีกระยะหนึ่ง แต่อย่างน้อยที่สุดในวันนี้เราได้บทสรุปที่เป็นหมุดหมายสำคัญ ซึ่งช่วยสร้างความเชื่อมั่นได้ว่าตลาดส่งออกหลักของประเทศไทยได้รับการปกป้องดูแลเป็นที่เรียบร้อยแล้ว