วัสดุเหลือใช้จากชีวิตประจำวันหลายอย่างมักถูกมองว่าเป็นขยะเมื่อหมดประโยชน์ในการใช้งาน แต่เมื่อนำมาผ่านความคิดสร้างสรรค์และการออกแบบ วัสดุเหล่านั้นก็สามารถกลายเป็นผลงานศิลปะหรือสิ่งของที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง แนวคิดนี้เป็นที่มาของการประกวดสร้างสรรค์ผลงานศิลปะและการออกแบบ ‘SX Trash to Treasure ครั้งที่ 7’ ภายในงาน Sustainability Expo 2026
ภายใต้แนวคิด ‘Resilience in Action’ หรือ ‘ปรับ รับ เปลี่ยน’ โครงการเปิดโอกาสให้นักเรียน นิสิต และนักศึกษา นำวัสดุเหลือใช้มาสร้างสรรค์เป็นผลงานศิลปะและงานออกแบบ ทั้งรูปแบบ 2 มิติและ 3 มิติ โดยมีเป้าหมายให้วัสดุที่ถูกทิ้งกลับมามีคุณค่า ทั้งในด้านความงามและประโยชน์ใช้สอย ขณะเดียวกัน ในช่วง Talk Stage ยังมีการแลกเปลี่ยนมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะ การออกแบบ และสิ่งแวดล้อม เกี่ยวกับแนวทางการเลือกวัสดุ การสร้างสรรค์ผลงาน และการเปลี่ยนขยะให้เกิดประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม
โครงการประกวดดังกล่าวเปิดรับนักเรียน นิสิต และนักศึกษาทั้งชาวไทยและต่างชาติ ให้นำวัสดุเหลือใช้ในชีวิตประจำวันมาสร้างสรรค์เป็นผลงาน แบ่งการประกวดออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ งานศิลปะและงานออกแบบ 2 มิติ (2D) และ 3 มิติ (3D) โดยมีทั้งผลงานที่เน้นความงามทางศิลปะ และการออกแบบสิ่งของเครื่องใช้หรือเฟอร์นิเจอร์ที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง เพื่อเพิ่มคุณค่าให้วัสดุที่ถูกทิ้งกลับมาเป็นผลงานสร้างสรรค์อีกครั้ง
มองขยะให้มีคุณค่า
‘ศาสตราจารย์เกียรติคุณญาณวิทย์ กุญแจทอง’ อดีตคณบดีและอาจารย์ประจำภาควิชาภาพพิมพ์ คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร กล่าวว่า ผลงานปีนี้มีพัฒนาการดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะการนำแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อมมาถ่ายทอดผ่านวัสดุเหลือใช้เป็นผลงานศิลปะที่มีคุณภาพ อย่างไรก็ตาม การเลือกวัสดุเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ผู้สร้างสรรค์ยังต้องใส่ใจวิธีการประกอบชิ้นงานและการสร้างรูปทรงให้สมบูรณ์ เพื่อให้ผลงานมีคุณค่าอย่างแท้จริง
ด้าน ‘นิติกร กรัยวิเชียร’ ผู้อำนวยการโครงการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) มองว่า ผลงานในปีนี้มีความหลากหลายมากขึ้น โดยแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม คือกลุ่มที่เน้นความสวยงามทางศิลปะ และกลุ่มที่เน้นประโยชน์ใช้สอย ยกตัวอย่างการนำโฟมห่อผลไม้ที่มักถูกทิ้งกลับมาสร้างเป็นผลงานใหม่ พร้อมฝากถึงผู้เข้าประกวดว่า การนำขยะมาทำงานศิลปะควรคำนึงถึงประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นด้วย เพราะหากสร้างผลงานแล้วสุดท้ายกลับกลายเป็นขยะอีกชิ้น ก็อาจไม่ตอบโจทย์ของการนำวัสดุเหลือใช้กลับมาใช้ประโยชน์
ขณะที่ ‘วศินบุรี สุพานิชวรภาชน์’ ศิลปิน Bangkok Art Biennale เปรียบการสร้างสรรค์ผลงานของเยาวชนว่าเป็นการ ‘เล่นแร่แปรธาตุ’ เพราะเป็นการนำวัสดุที่คนทั่วไปมองว่าด้อยค่ากว่าดิน มาสร้างเป็นรูปทรงและของใช้ที่มีมูลค่า สิ่งที่น่าชื่นชมคือการมองเห็นประโยชน์ในสิ่งที่คนอื่นมองข้าม และนำมาต่อยอดจนเกิดผลงานที่จุดประกายจินตนาการให้คนอื่นนำไปสร้างสรรค์ต่อได้ พร้อมย้ำว่าการไม่ได้รับเลือกในการประกวด ไม่ได้หมายความว่าผลงานนั้นไม่มีคุณค่า เพราะการตัดสินยังขึ้นอยู่กับกรอบและเกณฑ์ที่ใช้ในแต่ละช่วงเวลา
เข้าใจวัสดุ สร้างงานให้ใช้ได้จริง
ในส่วนของ ‘คมกฤษ เทพเทียน’ ผู้ก่อตั้ง หมดโม่ สตูดิโอ (Motmo Studio) กล่าวว่าวัสดุบางประเภทอยู่ในสภาพก้ำกึ่งระหว่างการเก็บไว้ใช้กับการนำไปทิ้ง การจะนำวัสดุเหล่านี้มาสร้างเป็นผลงานจึงต้องอาศัยความคิดสร้างสรรค์และการค้นหาความเป็นไปได้ใหม่ๆ โดยมองว่างานศิลปะที่ดีต้องใช้เวลาอยู่กับวัสดุและทำความเข้าใจคุณสมบัติของมันอย่างละเอียด เปรียบเหมือนการทำความรู้จักเพื่อนสนิทที่ต้องใช้เวลาคลุกคลีจนเข้าใจนิสัยกัน
นอกจากนี้ ยังให้ข้อสังเกตเกี่ยวกับการสร้างงานประติมากรรม 3 มิติว่า ผู้สร้างต้องคำนึงถึงการมองเห็นจากทุกด้าน สามารถถ่ายทอดตัวตนและเรื่องราวของผลงานได้รอบทิศทาง 360 องศา ไม่ใช่มีรายละเอียดสมบูรณ์เพียงด้านเดียวเหมือนงาน 2 มิติ
ส่วน ‘ดร.นภัส พันธ์พงษ์เจริญ’ ผู้จัดการงานวิเคราะห์และดำเนินการด้านสิ่งแวดล้อม บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) SX กล่าวถึงพัฒนาการของการประกวดตลอด 7 ปีว่า ในช่วงแรกผู้เข้าประกวดมักเลือกใช้วัสดุรีไซเคิลทั่วไป เช่น ขวดและฝาพลาสติก แต่ในปีนี้เริ่มเห็นการนำขยะที่ไม่มีมูลค่าและไม่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อได้ มาสร้างเป็นผลงานศิลปะมากขึ้น อีกทั้งยังพัฒนาผลงานให้มีประโยชน์ใช้สอยจริง ควบคู่กับการสร้างความตระหนักเรื่องการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า
ศิลปะจุดประกายการเปลี่ยนแปลง
‘ผู้ช่วยศาสตราจารย์ วุฒิกร คงคา’ อาจารย์ประจำภาควิชาศิลปกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง สรุปมุมมองจากการเสวนาว่า การสร้างสรรค์ผลงานจากวัสดุเหลือใช้ต้องเริ่มตั้งแต่การจัดการวัสดุ การใช้ความคิดและทำความเข้าใจสิ่งที่นำมาสร้างงาน ตลอดจนการทดลองหาวิธีใหม่ ๆ เพื่อให้เกิดผลงานที่มีทั้งความงามและประโยชน์ใช้สอย พร้อมสร้างการรับรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมให้แก่ผู้พบเห็น
ทั้งนี้ แนวคิดของ SX Trash to Treasure เปิดมุมมองให้เห็นว่า วัสดุที่ถูกทิ้งยังมีโอกาสกลับมาเป็นผลงานที่มีคุณค่าได้ หากผู้สร้างสรรค์รู้จักเลือกใช้และเข้าใจคุณสมบัติของวัสดุ ตั้งแต่การออกแบบไปจนถึงการนำไปใช้จริง ซึ่งเป็นอีกแนวทางในการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่า ลดการสูญเปล่า และนำแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนมาใช้ในชีวิตประจำวัน
